Ethisch Reflecteren voor Consultants
Ethisch reflecteren voor consultants
Onderstaande reflectie oefeningen waren onderdeel van een groepstraining van een halve dag zoals Onno Bouwmeester die geeft aan interne en externe consultants. Onderdelen kunnen individueel uitgevoerd worden, al is bij ethische reflectie de dialoog erg belangrijk.
Stap 1: Eerste verkenning
Kennis nemen van de top 5 aan ethische transgressies (Bouwmeester 2023a) geeft een eerste gevoel bij de veel voorkomende ethische valkuilen voor consultants, en de grappen en cartoons die daarover gemaakt worden, zoals deze cartoons rond betrouwbaarheid en onafhankelijkheid: https://www.cartoonstock.com/cartoon?searchID=CS191596; https://www.maxio.com/blog/5-ways-transform-saas-financial-model-into-operational-forecasting-tool
- Onderzoek welke grappen bij jou resoneren, welke casuïstiek daarbij in de herinnering naar boven komt, en markeer die herinneringen.
Stap 2: Duo gesprekken of interne dialoog
Vervolgens kun je een grap of cartoon die resoneert uitkiezen om naar aanleiding daarvan een zelf beleefde casus te verdiepen. Dat kan individueel en schriftelijk, maar ook via een interview in duo’s op basis van de jokes-based interview methode van Bouwmeester (2023b). Hierbij exploreert de ene consultant de casus van de ander (en omgekeerd). Stel open vragen om zo een goed beeld van de casus te krijgen. Dat kan vervolgens ook in een grotere groep, die dan ook weer verdiepingsvragen stelt om de casus goed te begrijpen
- Beantwoord vragen omtrent het wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe in de casus. Daarbij helpt het om de cartoon tussentijds opnieuw te interpreteren om ten opzichte van de cases overeenkomsten en verschillen te benoemen.
Stap 3: Ethische analyse
Als de casus goed in beeld is, kun je de drie klassieke ethische perspectieven (deontologie, consequentialisme en deugden ethiek) en Freeman’s stakeholder benadering tegen de case aanleggen (zie Krehmeyer en Freeman, 2012): zijn alle stakeholders goed in beeld, welke waarden en principes staan er op het spel, zijn alle consequenties voor iedereen bekend, en kunnen we ons goed inleven in rol en karakter van de consultant? Tijdens de ethische analyse staan vier kernvragen centraal:
- Voor wie creëert/vernietigt ons advieswerk waarde?
- Voor wie ondersteunen we waarden/rechten, of niet?
- Wie wordt geschaad of profiteert van het advieswerk?
- Hoe voelen we ons als mens, als we zo advies geven?
Stap 4: Zoeken naar handelingsalternatieven
Na de ethische evaluatie vanuit de verschillende ethische invalshoeken samen, zoeken we in de ethische reflectie naar handelingsalternatieven die in ethisch opzicht minder spanning of frictie zouden opleveren:
- wat had anders gekund, en hoe? Welke institutionele context zou daarvoor nodig zijn, of welk type hulp? Hoe speelt de historische of culturele context een rol en waar zou ethisch handelen beter gaan, etc.?
Kernreferenties
Bouwmeester, O. (2023a). What Jokes Can Tell: A Top 5 of Ethical Transgressions in Consulting. Management Consulting Journal, 6(1), pp. 37-48. https://doi.org/10.2478/mcj-2023-0005
Bouwmeester, O. (2023b). Lowering Social Desirability Bias: Doing Jokes-Based Interviews. Management Consulting Journal, 6(2), 78-90. https://doi.org/10.2478/mcj-2023-0010
Krehmeyer, D. en Freeman, R.E. (2012) Consulting and Ethics. In Kipping en Clark (ed.) The Oxford Handbook of Management Consulting. Oxford University Press, pp. 487-498. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199235049.013.0024